Chứng tâm can huyết hư ở người cao tuổi

Theo Đông y: “Do giận dữ nên tổn hại đến can (gan); do kinh hãi mà phạm vào đởm (mật), mẹ khiến cho con hư yếu, làm tâm huyết bất túc, do uất ức kéo dài làm tâm thần hao tán. Vai trò của tâm không yên ổn, nên khi điều trị phải xuất phát từ can đởm”…

Nguyên nhân sinh bệnh: Chứng tâm can huyết hư thường do nguồn sinh hóa bất túc, doanh huyết (huyết trong mạch máu) hao tổn, tâm can mất tác dụng tàng chứa, các khiếu lưu thông không được nuôi dưỡng, làm tinh thần không yên, do ốm đau lâu ngày hoặc do lão suy mệt nhọc, hoặc do chứng xuất huyết kéo dài.

Chứng tâm can huyết hư ở người cao tuổi

Chứng tâm can huyết hư thường xuất hiện các bệnh như: Bất mị (mất ngủ), kinh quý, hư lao, huyễn vựng (chóng mặt). Đối với phụ nữ nếu còn kinh nguyệt thì sinh ra các chứng bệnh về kinh nguyệt.

Triệu chứng: Đầu mặt choáng váng, hồi hộp, mất ngủ, giấc ngủ không yên, hay quên, sắc mặt không tươi. Nếu là phụ nữ còn kinh nguyệt thì hành kinh ít, lượng kinh ra ít, lưỡi nhợt, rêu mỏng, mạch tế huyền hoặc tế sác.

Cơ chế bệnh: Trong Đông y tâm chủ huyết, can tàng huyết nên những chứng bệnh thuộc về âm huyết đều ảnh hưởng đến công năng của tâm và can. Nhưng hình thành chứng tâm can huyết hư ở NCT, phần nhiều là do nội thương mệt nhọc, doanh huyết của tâm bị tổn hao.

Trong Đông y Tâm thuộc hỏa, can thuộc mộc, khi tâm huyết không đủ khiến can mất chỗ chứa, hoặc hóa nguyên không nuôi dưỡng được tâm, đó là nguyên lí sinh ra chứng này. Trên lâm sàng thường biểu hiện trên ba phương diện.

Một là, huyết hư nên các chứng trạng cộng đồng thường thấy choáng váng, hồi hộp, sắc mặt không tươi. Nếu là phụ nữ thì hành kinh lượng ít, hoặc bế kinh, lưỡi nhạt, mạch tế.

Hai là, về tinh thần, theo Đông y, tâm chứa thần, can chứa hồn, khi huyết hư thì thần và hồn không yên nên sinh chứng mất ngủ, hay quên, đêm ngủ không yên. Ba là, các tổ chức khí quan của tâm và can mất sự nuôi dưỡng nên hoa mắt, tai ù, tay chân co giật, môi, móng tay móng chân nhợt.

Chứng tâm can huyết hư là một bộ phận của chứng huyết hư, vì các tạng tâm, can, tì, thận đều liên quan đến sự sinh hóa của huyết. Tâm chủ huyết, can tàng huyết, tì thống nhiếp huyết, thận tinh hóa sinh ra huyết nên mới có câu “mầm sống bắt đầu từ thận”.

Điều trị: – Do tâm can huyết hư, hư hỏa quấy rối ở trong, làm tâm phiền không ngủ được sinh chứng bất mị (mất ngủ). Can huyết bất túc thì hồn không yên đêm ngủ thấy chiêm bao sợ hãi. Triệu chứng: Trong người hay bứt rứt, ngủ kém, khi vừa thiếp đi thì thấy chiêm bao sợ hãi, đầu choáng váng, tim hồi hộp. Điều trị: Bổ huyết, dưỡng can, ninh tâm, an thần. Bài thuốc “Toan táo nhân thang”: Táo nhân 20 gam, Xuyên khung 8 gam, Cam thảo 6 gam, Tri mẫu 12 gam, Phục linh 12 gam. Tùy chứng có thể gia giảm cho thích hợp. Cách dùng: Ngày uống một thang sắc uống ba lần trong ngày, uống trước khi ăn, hoặc lúc đói.

– Do tâm can huyết hao tổn, làm tâm can huyết hư, sinh chứng kinh quý (tim hồi hộp). Triệu chứng: Tim hồi hộp khi xúc động hoặc có việc bất cập, vì can và đởm bị tổn thương nên dễ kinh sợ, đầu choáng váng, hoa mắt. Mạch là phủ của huyết, khi huyết kém thì mạch không dồi dào, huyết đi không lưu lợi nên mạch tế mà sác, có khi mạch kết đại.

Chứng tâm can huyết hư ở người cao tuổi

Điều trị: Dưỡng huyết, ninh tâm, an thần, định kinh. Bài thuốc “thiên vương bổ tâm đan” phối hợp với bài “Tứ vật thang” gia giảm: Nhân sâm 80 gam, Thục địa 120 gam, Huyền sâm 60 gam, Đan sâm 80 gam, Thiên môn 60 gam, Mạch môn 60 gam, Bá tử nhân 60 gam, Thạch xương bồ 60 gam, Đỗ trọng 80 gam, Đại táo 20 gam, Đương quy 80 gam, Ngũ vị tử 40 gam, Phục linh 80 gam, Phục thần 60 gam, Cát cánh 60 gam, Táo nhân 80 gam, Viễn chí 80 gam, Bách bộ 60 gam, Cam thảo 40 gam, Đăng tâm 40 gam, Xuyên khung 60 gam, Bạch thược 80 gam, Kim bạ vừa đủ. Cách dùng: Tán bột làm viên hoàn mật ong, mỗi viên 5 gam, ngày uống ba lần, mỗi lần uống một viên với nước đun sôi để ấm. Nếu dùng thuốc sắc thì giảm trọng lượng của thuốc xuống 10 lần (nếu 80 gam chỉ dùng 8 gam).

Ngày uống một thang, sắc uống ba lần trong ngày, uống trước khi ăn hoặc lúc đói.

– Do mệt nhọc, ốm đau lâu ngày, phòng thất quá độ làm tâm can huyết hư, gọi chứng hư lao. Triệu chứng: Huyết hư toàn thân rõ rệt, đầu choáng váng, mất ngủ, tai ù, hoa mắt, hồi hộp, hay sợ hãi, ăn kém, bụng chướng đầy, đoản hơi, mệt mỏi, mặt xanh nhợt, móng tay móng chân, mạch máu và lưỡi có hiện tượng ứ huyết.

Nếu là phụ nữ thì mắc chứng bế kinh hoặc lượng kinh ra ít. Điều trị: Bổ ích huyết của tâm can, đồng thời kiện tì, ích khí để tăng cường nguồn hóa sinh.

Bài thuốc: “Quy tì thang” phối hợp với “Tứ vật thang”: Nhân sâm 12 gam, Viễn chí 6 gam, Bạch truật 12 gam, Hoàng kì 12 gam, Mộc hương 4 gam, Sinh khương 3 lát, Phục linh 12 gam, Đương quy 12 gam, Long nhãn 12 gam, Táo nhân (sao) 16 gam, Cam thảo 6 gam, Đại táo 3 quả, Xuyên khung 8 gam, Bạch thược 8 gam.

Cách dùng ngày uống một thang, sắc uống ba lần trong ngày, uống sau khi ăn.

– Do tâm can huyết hư huyết không làm tươi tốt não tủy sinh chứng huyễn vựng (chóng mặt). Triệu chứng: Bệnh nhân chóng mặt từng cơn, đầu choáng váng, khi mệt nhọc bệnh tăng lên, có kèm các chứng khác. Điều trị: Bổ huyết, bình can, giáng hỏa. Bài thuốc “Đương quy bổ huyết” phối hợp “Bạch vi thang”: Đương quy 16 gam, Bạch vi 12 gam, Chích thảo 4 gam, Hoàng kì 12 gam, Nhân sâm 12 gam. Có thể gia giảm. Cách dùng: Ngày uống một thang, sắc uống ba lần trong ngày, uống trước khi ăn.

– Do ốm đau lâu ngày, hoặc sau khi sinh ra nhiều huyết, làm tâm can huyết hư, không nuôi dưỡng được gân mạch mà sinh bệnh kính (co giật). Triệu chứng: Bệnh nhân tay chân co giật, hoặc mềm yếu có kiêm chứng hoa mắt, chóng mặt, hồi hộp, sắc mặt úa vàng hoặc trắng nhợt, rêu lưỡi ít, mạch tế vô lực.

Điều trị: Dưỡng huyết, nhu can, dẹp phong, trừ co cứng. Bài thuốc “bổ can thang”: Đương quy 12 gam, Bạch thược 12 gam, Táo nhân 12 gam, Mộc qua 12 gam, Xuyên khung 8 gam, Thục địa 16 gam, Mạch môn 12 gam, Cam thảo 4 gam.

Nếu bệnh nặng thì dùng bài “Đại đinh phong châu”: Bạch thược 24 gam, Sinh địa 24 gam, Mạch môn 24 gam, Quy bản 16 gam, Kê tử hoàng 2 quả (lòng đỏ trứng gà), A giao 12 gam, Ma nhân 8 gam, Ngũ vị tử 8 gam, Miết giáp 16 gam. Cách dùng: Ngày uống một thang, sắc uống ba lần trong ngày. Bài thuốc sau có thể tán bột làm viên hoàn mật

(Các bài thuốc dùng trong bài đều là bài thuốc kinh nghiệm).

TTND.BS cao cấp Nguyễn Xuân Hướng

Facebook Comments
Chứng tâm can huyết hư ở người cao tuổi
Rate this post